الشيخ البهائي العاملي
4
جامع عباسى ( با حواشي هشت فقيه واليمقام ) ( طبع جديد ) ( فارسى )
ويژگىهاى كتاب : اين كتاب علاوه بر جامع بودن همهء ابواب فقه ، واجد امتيازات ذيل است : 1 - بيان بسيارى از آداب و مستحبّات در كنار احكام و فرائض مذهبى . 2 - ذكر ثواب زيارت ، و نقل متن زيارتنامهء هر يك از چهارده معصوم اسلام عليهم السلام وتاريخ تولّد و وفات آن بزرگواران . 3 - فصل بندى مسائل براساس نظامتأليف ، وكاربرد عدد ورقمكه درسهولتتعليمو فراگيرى اثر فراوان دارد ، و نشانگر احاطه و تتبّع زياد نويسنده است ، مثلًا در صفحهء 128 آمده است : « در نمازهاى پنچگانهء يوميّه 372 فعل واجب است ، در ركعت اول 21 فعل واجب است » . 4 - اشاره به نظريههاى ويژه و خلاف مشهور بعضى از عالمان دينى ، كه احياناً مايهء شگفتى مطالعه كنندگان خواهد بود ، مثلًا در صفحهء 419 در نماز زيارت آمده است : « و در اين نماز رخصت از ائمّهء معصومين عليهم السلام وارد شده كه رو به قبر مىتوان كرد اگر چه مستلزم پشت به قبله كردن باشد » . در صفحهء 444 در تاريخ ولادت امام مجتبى عليه السلام آمده است : « بعضى از مجتهدين سال هشتم از هجرت گفتهاند » . ودرصفحهء 439 در باب زيارت امامهادى و امام عسكرى عليهما السلام آمده است « و بعضى از مجتهدين داخل شدن به گنبد اين دو امام را جايز نمىدانند ، زيرا كه اين هر دو امام در خانهء خود مدفونند ، پس داخل شدن به خانهء شخصى بىاذن او جايز نيست » . 5 - مطالعهء اين كتاب اضافه بر آشنائى با نظريات فقهى بزرگان دين ، خواننده را با فرهنگ دينى حاكم در زمان صفويه در مقطع ويژهاى از تاريخ سياسى و اجتماعى ايران آشنا مىسازد . نقد كتاب : اين كتاب با داشتن آن همه نكات مثبت ، خالى از نقد و نكات منفى نيست . الف - طرح وافر مسائل مربوط به بردهدارى و بَردگان كه به اطمينان مىتوان گفت : در آن روزگار - دست كم در جامعهء ايران - حتى يك فرد هم پيدا نمىشده است كه با ضوابط اسلامى بتوان حكم به بردگى او نمود ، و همهء آنان كه محكوم به بردگى شده بودند محصول زور و جبر قدرتمندان استثمارگر و فقر و ناآگاهى ستمديدگان بوده است . و متأسّفانه در اين زمينه بعضى از مسائل كه از مسلّمات دين نيست ، بلكه با غيرت و عفّتِ اسلامى ناسازگار است در اين كتاب مطرح شده و يكى از افتخارات به حساب آمده است ، در صفحهء 613 آمده است : تحليل ، و آن چنان است كه شخصى به ديگرى دخول كردن كنيز خود را حلال كند ، و اين قسم از خواصّ فرقهء ناجيهء اثنا عشريه است .